Ιστορία της Λουτροθεραπείας

Στο πέρασμα των αιώνων μέσα από θρησκείες, μυθολογίες και παραδόσεις βλέπουμε ότι οι άνθρωποι απέδιδαν πάντα στο νερό θαυμαστές ιδιότητες. Έχει συνεπώς ενδιαφέρον να δούμε πώς χρησιμοποιήθηκε το νερό δια μέσου των αιώνων ως μέσο υγιεινής και θεραπείας μια και φαίνεται ότι η λουτροθεραπεία είναι η πρώτη μορφή θεραπείας που προσπάθησε να χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος και η πίστη στην υδροθεραπεία είναι το πρώτο βήμα για τη θεραπεία. Η ιστορία της ιαματικής λουτροθεραπείας είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία του τόπου μας. Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τα λουτρά για την υγιεινή του σώματος και ως δείγμα πολιτισμού. Τα Ασκληπιεία χτίζονταν κοντά στις πηγές και εφάρμοζαν στους ασθενείς συνδυασμό λουτρών, δίαιτας και ψυχολογικών μέσων.Ο ιστορικός Ηρόδοτος, που πρώτος παρατήρησε τα ιαματικά νερά συνιστά τη λουτροθεραπεία.

Ο θεμελιωτής της ιατρικής Ιπποκράτης (5ο π.Χ. αιώνα) καθόρισε τις δράσεις των ψυχρών και θερμών λουτρών στο ανθρώπινο σώμα, καθώς και παθήσεις για τις οποίες ενδείκνυται η χρήση των ιαματικών νερών. Επίσης προσδιορίζει τους πρώτους κανόνες για τον τρόπο που πρέπει να γίνονται τα μπάνια και κάνει την πρώτη κατάταξη των νερών των θερμομεταλλικών πηγών ανάλογα με το χρώμα, την οσμή και τη γεύση. Κατά τη ρωμαϊκή εποχή οι Έλληνες γιατροί ασχολήθηκαν με την υδροθεραπεία και χρησιμοποίησαν θεραπευτική δίαιτα σε συνδυασμό με λουτρά και γυμναστική.

Μέχρι τον 15ο αι., δεν έχουμε προόδους στη λουτροθεραπεία. Τα λουτρά οι επισκέπτες επισκέπτονται περισσότερο για διασκέδαση και λιγότερο για θεραπεία. Στις αρχές του 16ου αι. έχουμε αναβίωση της ιατρικής λουτροθεραπείας με επιστημονική μεθοδολογία. Συνιστάται η ποσιθεραπεία των μεταλλικών νερών και ιδρύονται κλάδοι της ιατρικής όπως η υδροκλιματολογία, η ιατρική υδρολογία κ.α. Η οριστική αλλαγή έγινε μεταξύ του 17ου και 18ου αιώνα με τις πρώτες προσπάθειες του πρώτου κυβερνήτη της χώρας του Καποδίστρια που δοκίμασε να οργανώσει τα λουτρά και τις θερμές πηγές στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Δεν πρόλαβε όμως να ολοκληρώσει το έργο του. Ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας ο Όθωνας με τους Βαυαρούς συμβούλους του καταγράφουν τις θερμές πηγές της χώρας και τις μεταλλικές ιδιότητες των νερών. Γίνονται οι πρώτες δημοπρασίες ενοικίασης των ιαματικών πηγών με το διάταγμα του 1836 «περί φορολογίας προϊόντων γης και ζώων». Το 1861 ο νόμος περί «μεταλλείων και ορυκτών» έδωσε μια ωθήση στην αξιοποίηση των ιαματικών πηγών. Το 1917 στο ελληνικό δημόσιο διορίζονται 12 γιατροί για τη μελέτη των ιαματικών πηγών και για τη σύσταση κλάδου υδρολόγων γιατρών. Το 1918, από το Υπουργείο Οικονομικών, δημιουργήθηκε το Γραφείο Ξένων και Εκθέσεων, αρμόδιο πλέον και επίσημα για τις ιαματικές πηγές.

Το 1936 οι Ιαματικές πηγές πέρασαν στην αρμοδιότητα του Υφυπουργείου Τύπου και Τουρισμού και το 1938 συστάθηκε στο Πανεπιστήμιο έδρα κλινικής υδροθεραπείας και ιατρικής κλιματολογίας που καταργήθηκε μετά τον πόλεμο. Το 1950 κάθε αρμοδιότητα σχετική με τις ιαματικές πηγές πέρασε στον Ε.Ο.Τ ο οποίος κράτησε για λογαριασμό του τις κυριότερες πηγές και παραχώρησε στην τοπική αυτοδιοίκηση ή σε ιδιώτες κάποιες άλλες.

Άρχίζει η συστηματική καταγραφή και μελέτη των γεωλογικών, φυσικοχημικών, θεραπευτικών κ.α. χαρακτηριστικών των ιαματικών πηγών και έτσι ανοίγει το κεφάλαιο του ιαματικού τουρισμού-θερμαλισμού. Το 1982 ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος Δήμων και Κοινοτήτων Ιαματικών Πηγών και Λουτροπόλεων Ελλάδας. Στην Ελλάδα υπάρχει, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της γεωλογικής της δομής, μεγάλος αριθμός ιαματικών πηγών και λουτροπόλεων. Αυτή η προσπάθεια θα προσφέρει στον ίδιο τον άνθρωπο – επισκέπτη το ρόλο του πρωταγωνιστή σε σχέση με την δική του προσωπική υγεία, δηλαδή τη δυνατότητα να πειραματίζεται σε υγιεινές συνήθειες, συμπεριφοράςκαι στάσεις ζωής. Στις ελληνικές λουτροπόλεις, το περιβάλλον των μεταλλικών θερμών ιαματικών πηγών υπήρξε δια μέσου των χρόνων, χώρος συνάντησης, επικοινωνίας, θεραπείας, αναψυχής ψυχαγωγίας, ευεξίας και χαλάρωσης ενώ φιλοξένησε και φιλοξενεί γενιές ανθρώπων. Αρχίζει να γίνεται η λουτροθεραπεία όχι μόνο μέσο σωματικής ανακούφισης και θεραπείας αλλά και μέσο ευφορίας ψυχικής και πνευματικής.

Σήμερα επικρατεί γενικά ο όρος SPA για τις θερμές πηγές. Η ονομασία θεωρείται ότι προέρχεται ή από το όνομα της ομώνυμης πόλης του Βελγίου SPA που βρίσκεται κοντά στη Λιέγη ή από τα αρχικά της λατινικής φράσης sanitas per aqua που σημαίνει υγεία από το νερό. Η επίσημη λουτρική περίοδος είναι κυρίως καλοκαιρινή (Ιούνιος-Οκτώμβριος) και ακολουθεί το ρωμαϊκό μοντέλο. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι δώδεκα, τουλάχιστον λουτρά κάθε χρόνο, ειδικότερα για τους μεγαλύτερους, δυναμώνουν τον οργανισμό τους και τους βοηθούν να αντιμετωπίσουν τους σκληρούς χειμώνες. Η συνήθεια αυτή για προληπτική θεραπεία και ανακούφιση από τους σωματικούς πόνους, παρά τον σκληρό ανταγωνισμό της θάλασσας, δεν πρόκειται να σβήσει.